21 września to dzień, w którym obchodzony jest Światowy Dzień Choroby Alzheimera, najczęściej występującej choroby neurodegeneracyjnej prowadzącej do otępienia. Jest to idealna okazja, aby podkreślić rosnące wyzwanie, jakim jest starzejące się społeczeństwo oraz coraz większa liczba osób dotkniętych tą chorobą. W Polsce na chorobę Alzheimera cierpią setki tysięcy pacjentów, dlatego wczesna diagnoza i odpowiednia opieka nad chorymi mogą znacząco poprawić jakość ich życia oraz życia ich bliskich. 

Choroba Alzheimera.

Choroba Alzheimera należy do tzw. chorób neurodegeneracyjnych, w których dochodzi do stopniowego obumierania komórek nerwowych w mózgu. Charakteryzuje się ona postępującymi zaburzeniami funkcji poznawczych i pamięci, które po kilku latach mogą prowadzić do zupełnej utraty samodzielności fizycznej i intelektualnej. Bardzo często choroba Alzheimera jest traktowana tożsamo z demencją starczą, jednak to zupełnie różne pojęcia!  

Około 550–650 tysięcy Polaków ma jedną z chorób otępiennych, z czego aż 2/3 przypadków stanowi choroba Alzheimera (ok. 360–470 tysięcy). Szacunkowo jedynie ok. 18–20% chorych ma postawioną diagnozę lekarską.  

Demencja starcza natomiast, to zespół objawów otępiennych u osób w podeszłym wieku, obejmujących pogorszenie pamięci, myślenia, orientacji i zdolności do codziennego funkcjonowania. Demencja może być wynikiem różnych chorób mózgu, a jej najczęstszą przyczyną jest choroba Alzheimera. 

Choć nikt jeszcze nie wymyślił leku na chorobę Alzheimera, istnieją terapie farmakologiczne i niefarmakologiczne, które mogą spowolnić rozwój choroby i wspierać funkcjonowanie pacjenta, dlatego warto znać jej objawy by móc odpowiednio reagować.  

Objawy choroby Alzheimera.

Początkowe objawy choroby Alzheimera bywają trudne do zauważenia, ponieważ często tłumaczone są naturalnym procesem starzenia. Warto jednak zwrócić uwagę na takie sygnały jak: 

• zaniki pamięci – problemy z przypomnieniem sobie niedawnych wydarzeń, imion, dat, częste powtarzanie pytań w krótkich odstępach czasu,  

• trudności w planowaniu i  wykonywaniu codziennych czynności, 

• problemy z mową – trudność w dobieraniu słów, rozumieniu mowy, 

• dezorientacja w czasie i miejscu – np. gubienie się w znanych miejscach, tracenie orientacji w czasie, 

• trudności z koncentracją i podejmowaniem prostych decyzji, 

• obniżona zdolność oceny sytuacji – przy robieniu zakupów, zarządzaniu i liczeniu pieniędzy, trudności z ustaleniem bieżącej daty, 

• odkładanie rzeczy w niewłaściwe, nietypowe miejsca, kłopoty ze znajdowaniem ich, 

• zmiany nastroju i zachowania – drażliwość, obojętność, apatia, depresja, brak dbałości o higienę osobistą , 

• trudności w rozumieniu informacji wizualnej i przestrzennej – niewielkie zaburzenia w poruszaniu się i postawie ciała, spowolnienie ruchowe, trudności w rysowaniu, zmiana pola widzenia, drżenie spoczynkowe, sztywność mięśni (zespół parkinsonowski), 

• wycofanie się z życia społecznego i zawodowego. 

Przyczyny Choroby Alzheimera.

W przebiegu choroby dochodzi do odkładania się w mózgu nieprawidłowych białek, głównie beta-amyloidu i białka tau. Obecność tych substancji prowadzi do śmierci komórek nerwowych, w efekcie czego produkowane jest mniej substancji przekaźnikowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania mózgu. 

Pomimo, że schorzenie to jest przedmiotem badań od wielu lat, do tej pory nie udało się ustalić przyczyn występowania choroby Alzheimera. Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem i jest wyższe w przypadku kobiet. Zwiększone ryzyko zachorowania występuje u osób chorujących na: 

• nadciśnienie tętnicze,  

• hiperlipidemię,  

• chorobę niedokrwienną serca, 

• cukrzycę typu 2. 

Czynnikiem ryzyka jest również pierwszy stopień pokrewieństwa z osobą, u której stwierdzono chorobę Alzheimera, jednak nie warunkuje on rozwoju choroby. Naukowcy wskazują także na wiek (ryzyko rośnie po 65. roku życia), czy styl życia – brak aktywności fizycznej i umysłowej, niezdrowa dieta, palenie tytoniu. 

Wczesne objawy demencji.

Rozpoznanie wczesnych objawów demencji starczej jest kluczowe, by móc jak najdłużej utrzymać chorego w dobrej kondycji. Pamiętajmy, że początkowo objawy są często subtelne, w związku z czym mogą być ignorowane przez seniorów lub ich rodziny. Zwracajmy szczególną uwagę na:  

• sporadyczne zapominanie,  

• problemy z koncentracją i planowaniem,  

• lekkie zaburzenia orientacji w czasie oraz przestrzeni, 

• trudności z przypomnieniem sobie niedawnych wydarzeń lub słów. 

Rosnąca liczba pacjentów z zaburzeniami funkcji poznawczych  jest ogromnym wyzwaniem dla społeczeństw w krajach rozwiniętych. Niezwykle ważną rolę odgrywa tutaj rodzina, oraz opiekunowie osoby starszej, którzy przy wnikliwej obserwacji mogą odpowiednio wcześnie dostrzec niepokojące objawy sugerujące demencję, uruchomić wczesna diagnostykę oraz umożliwić wdrożenie farmakoterapii. Spokój, cierpliwość i dostosowanie otoczenia do potrzeb pacjenta to podstawowe zasady, które ułatwiają codzienne funkcjonowanie. Profesjonalna opieka nad osobą cierpiącą na demencję starczą, bywa niezbędna w późniejszych etapach, gdy choroba uniemożliwia samodzielne życie.